راهبردهای مقابله‌ای روانشناختی و گرایش به اعتیاد در بین نوجوانان: نقش تعدیل‌کنندگی تاب‌آوری و توانایی تحمل ابهام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه ارومیه

2 دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اردبیل

3 دانشگاه علوم پزشکی مازندران

چکیده

مقدمه: هدف پژوهش حاضر بررسی رابطه بین راهبردهای مقابله‌ای روانشناختی و گرایش به اعتیاد با میانجیگری تاب‌آوری و توانایی تحمل ابهام بود.
 روش: طرح پژوهش حاضر از نوع همبستگی می‌باشد و بدین منظور 200 دانش‌آموز مقطع متوسطه به صورت نمونه گیری خوشه‌ای چند مرحله‌ای انتخاب گردید و سپس شرکت‌کنندگان در این پژوهش پرسشنامه‌های راهبردهای مقابله‌ای پاکلر و اندلر (1990)، استعداد به اعتیاد وید و همکاران (1992)، تاب‌آوری کانر و دیویدسون (2003) و توانایی تحمل ابهام لین و همکاران (1993) را پاسخ دادند و اطلاعات جمع‌آوری‌شده از طریق شاخص‌های توصیفی، همبستگی و مدل معادلات ساختاری تحلیل گردیدند.
نتایج: نتایج نشان داد که راهبرد مقابله‌ای مساله‌مدار رابطه منفی و معناداری با استعداد به اعتیاد دارد(r=-0.395, p <0.01)، نیز بین راهبردهای مقابله‌ای اجتنابی و هیجان‌مدار و استعداد به اعتیاد رابطه مثبت و معناداری مشاهده شد (p <0.05)، نیز تحلیل مسیر نشان داد که بین راهبردهای مقابله‌ای مساله‌مدار و اجتنابی و استعداد به اعتیاد رابطه مستقیم و مثبت وجود دارد (t=-3.75, p=0.000, t=2.82, p=0.004)،  بر اساس مدل تحلیل مسیر توانایی تحمل ابهام به طور معناداری توانست رابطه بین راهبردهای مقابله‌ای مساله‌مدار و اجتنابی با استعداد به اعتیاد را تعدیل کند (z=2.43, -2.53, p <0.05) همچنین الگوی تحلیل مسیر نشان‌دهنده نقش میانجی‌گری تاب‌آوری در ارتباط بین سبک‌های مقابله‌ای و استعداد به اعتیاد نبود (0.05≤p).
بحث و نتیجه‌گیری: نتایج از این فرضیه حمایت کردند که راهبردهای هیجان‌مدار و اجتنابی منجر به استعداد به اعتیاد می‌شود و توانایی تحمل ابهام بالا می‌تواند نقش تعدیل‌کننده در این رابطه باشد.

کلیدواژه‌ها


1- Goreishi, A. Shajari, Z. (2013). Substance Abuse among Students of Zanjan's Universities (Iran): A Knot of Today's Society.Addict Health; 5(1-2), pp.66–72.
2- Dehghani, K. Zare, A. Dehghani, H. Sedghi, H. Movahhedpour, Z . (2010). [Prevalence and factors associated with drug abuse among students of Yazd University of Medical Sciences]. J ShaheedSadoughiUniv Med Sci; 18(3), pp. 164–9.
3- McCabe, SE. Morales, M. Cranford, JA. Delva, J. McPherson, MD. Boyd, CJ. (2007). Race/ethnicity and gender differences in drug use and abuse among college students. J EthnSubst Abuse; 6(2), pp. 75–95.
4-Chambers, R.A. Taylor, J.R. and Potenza, M.N. (2003). Developmental neurocircuitry of motivation in adolescence: A critical period of addiction vul­nerability. American Journal of Psychiatry 160, pp. 1041–1052.
5-Sawyer, SM. Afifi, RA. Bearinger, L.H. Blakemore, SJ. Dick, B. Ezeh, AC. et al. (2012). Adolescence: a foundation for future health. Lancet; 28(379), pp.1630-40.
6-Bezuidenhout, F.J. (2008). (Ed.). A reader on selected social issues. 4th edition. Pretoria: Van Schaik Publishers, pp. 131-141.
7- سیام، شهره (1385). بررسی شیوع سوء مصرف مواد اعتیاد آور بین دانشجویان پسر دانشگاه های مختلف رشت. مجله طبیب شرق، 8، (4)، صص. 285-279.
8-Simatwa, E. Odhong, S.O. Juma, S.L. Choka, G.M. (2014). Substance Abuse among Public Secondary School Students: Prevalence, Strategies and Challenges for Public Secondary School Managers in Kenya: A Case Study of Kisumu East Sub County. Educational Research, 5, 8, pp. 315-330.
9-Mitchell, M.R. Potenza, M.N. (2014).  Addictions and Personality Traits: Impulsivity and Related Constructs. CurrBehavNeurosci Rep, 1, pp. 1- 12.
10- بشارت، محمدعلی؛ غفوری، بهاره و رستمی، رضا (1386). مقایسه سبک های دلبستگی بیماران مبتلاء به اختلال های مصرف مواد و افراد غیرمبتلاء. مجله پژوهش در پزشکی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی شهید بهشتی، دوره 31، شماره 3، صص. 271-265.
11-Arab, A. (2015). The Relationship between Sensation Seeking and Risky Behaviors in Addicts. International Research Journal of Applied and Basic Sciences, 9, 5, pp. 703-705.
12-Massah, O. HoseinSabet, F. Doostian, Y. A’zami, Y., Farhoudian, A. (2014). The Role of Sensation-Seeking and Coping Strategies in Predicting Addiction Potential among Students. Practice in clinical psychology, 2, 3, pp.173-180.
13-Srivastava, S. (2007). Tolerance of ambiguity and locus of control as moderators for work stress among private sector managers. Abhigyan. 25(2), pp. 48-53.
14-Khanlou, N. & Wray, R. (2014). A whole community approach toward child and youth resilience promotion: A review of resilience literature. International Journal of Mental Health & Addictions, 12, pp. 64-79.
15-طوفانی، حمید و جوانبخت، مریم (1380). شیوه های مقابله و نگرش های ناسالم در معتادان به مواد مخدر و افراد سالم. فصلنامه اندیشه و رفتار، سال هفتم، شماره 1 و 2، صص. 62-55.
16-Lazarus R. S. & Folkman, S. (1984. (Stress, appraisal, and coping. New York: Springer.
17-غضنفری، فیروزه و قدم پور، عزت الله (1387). بررسی رابطه راهبردهای مقابله ای و سلامت روانی در ساکنین شهرخرم آباد فصلنامه اصول بهداشت روانی، سال دهم، شماره 37، صص. 54-47.
18-Bond, F. W. Dryden, W. (2004). Handbook of Brief Cognitive Behavior Therapy. John Wiley and Sons Ltd. The Atrium, Southern Gate, Chichester, West Sussex PO 19 8SQ, England.
19-Ball, S. A. (2004). Personality traits, disorders, and substance abuse. In R. M. Stelmack (Ed.), on the psychobiology of personality: Essays in honor of Marvin Zuckerman. New York: Pergamum.
20-Ball, S. A. (2005). Personality traits, problems, and disorders: Clinical applications to substance use disorders. Journal of Research in Personality, 39, pp. 84-102.
21-Litt, M.D. Kadden, R.M. Kabela-Cormier, E. &Petry, N.M. (2008). Individualized assessment and treatment program for alcohol dependence: results of an initial study to train coping skills. Addiction, 104, 11, pp. 1837-1838.
22-Botvin, G.J. Dusenbury, L. Baker, E. James. R. & Ortiz, S. (1992). Smoking prevention among Buran minority youth: Assessing effect on outcome and mediating variable. Health Psychology, 11, pp. 290-299.
23-بخشی پور رودسری، عباس؛ محموعلیلو، مجید و ایرانی، سجاد (1387). مقایسه ویژگی ها و اختلال های شخصیت و راهبردهای مقابله ای معتادان خود معرف و گروه بهنجار. مجله روانپزشکی و روانشناسی بالینی ایران، سال چهاردهم، شماره 3، صص. 297-289.
24-کوشکی، شیرین (1384). تاثیر اختلال های شخصیتی و شیوه های مقابله معتادان بر نگرش آن ها نسبت به سوء مصرف مواد و انتخاب نوع ماده مصرفی. مطالعات روان شناختی، دوره اول، شماره 4 و 5، صص 70-47.
25- داودی، ایران؛ عشرتی، طیبه؛ زرگر، یداله و شیخ شبانی، اسماعیل (1392). بررسی روابط ساختاری برخی از عوامل روان شناختی خطر زا و محافظت کننده آمادگی اعتیاد. روانشناسی بالینی و شخصیت ( دانشور رفتار)، سال21(10)، صص. 99-116.
26-Fife, B. L. Scott, L. L. Fineberg, N. S. Zwickl, B. F. (2008). Promoting adaptive coping by persons with HIV disease: evaluation of patient/partner intervention, odel. The Journal of the Association of Nurses in AIDS Care, 19(1), pp. 75-84.
27-Daigle, E, Beaver, K, M. Turner, M.G. (2010).  Resiliency against victimization: results from the national longitudinal study of adolescent (38), (3), pp. 329-337.
28-Wadsworth, A. Martha, E. (2008). Risk and resiliency: processes in ethnically diverse families in poverty, journal of family psychology, (22), and (3), pp. 399-410.
29-Haddadi,  p. Besharat, B. (2010).Resilience, vulnerability and mental health, procedia social and behavioral science ,(5), pp. 639-642.
30-Werner, E.E. (1992). The children of Kauai: resiliency and recovery in adolescence and adulthood. J. Adolesc. Health. 13, pp. 262–68.
31-Garmezy, N. (1991). “Resilience in children’s adaptation to negative life events and stressed environments”, Pediatric Annals, vol. 20, pp. 459–466.
32-Rutter, M. (1985). “Resilience in the face of adversity: Protective factors and resistance to psychiatric disorder”, British Journal of Psychiatry, vol. 147, pp. 598–611.
33-Wingo, A. P. Ressler, K. J. & Bradley, B. (2014). Resilience characteristics mitigate tendency for harmful alcohol and illicit drug use in adults with a history of childhood abuse: A cross-sectional study of 2024 inner-city men and women. Journal of Psychiatric Research, 51, pp. 93-99.
34-Thomsen, K. (2002). Building resilient students: Integrating resiliency into what you already know and do. California: Crown.
35-مومنی، خدامراد؛ مولایی بارده، علی و محبی، زینب (1392). رابطه سبک های دلبستگی و تاب آوری با استعداد اعتیاد دانشجویان. دانش انتظامی کرمانشاه، سال چهارم، شماره 12، صص.20-11.
36-محمدی، ابوالفضل؛ آقاجانی، میترا و زهتاب ور، غلام حسین (1390). ارتباط اعتیاد، تاب آوری و مولفه های هیجانی. مجله روانپزشکی و روانشناسی بالینی ایران، سال هفدهم، شماره 2، صص. 142-136.
37-Buckner, J.C. Mezzacappa, E. &Beardslee, W.R. (2003). Characteristics of resilient youths living in poverty: The role of self-regulatory processes. Development & Psychopathology, 15(1), pp. 139-162.
38-Fredrickson, BL. Tugade, M.M. Waugh, C.E. & Larkin, GR. (2003). A prospective study of resilience and emotions following the terrorist attacks on the United States on September 11th, 2002. Journal of Personality and Social Psychology, 84(2), pp. 365-376.
39-Sugiura, Y. (2007). Responsibility to continue a thinking Worring, Behaviour research and thrapy. 45 (7), pp. 1619-1628.
40-Dugas. M & Savard, P. (2007).Can the components of a cognitive model predict the severity of disorders, 38(2), pp. 169-178.
41-خیری ستار، سهیلا؛ محمد زاده، جهانشاه؛ رستمی، زیدان (1393). مقایسه باورهای فراشناختی ناکارآمد، راهبردهای مقابله ای و عدم تحمل ابهام در بین افراد معتاد و غیر معتاد شهرستانن ایوان. اولین کنفرانس سراسری توسعه و پایدار در علوم تربیتی و روانشناسی، مطالعات اجتماعی و فرهنگی.
42-Frenkel-Brunswik, E. (1948). "A study of prejudice in children." Human relations, 1, pp. 295-306.
43-Budner, S. (1962). "Intolerance of ambiguity as a personahty variable," Journal of Personality (30:1), pp. 29-50.
44- Durheim. K. & Foster, D. (1998).Tolerance of ambiguity as a content specific construct, Personality and Individual Differences, 22(5), pp. 741- 750.
45-Krain, A &Gotimer, K. (2007). Afunctional magnetic resonance imaging investigation of uncertainty in adolescents.Biological psychiatry article in press, 38(6), pp. 347-356.
46-Furnham, A., & Marks, J. (2013). Tolerance of ambiguity: A review of the recent literature. Psychology, 4, pp. 717-728.
47-Keinan, G. (1994). Effects of stress and tolerance of ambiguity on magical thinking.  Journal of Personality and Social Psychology, 67, pp. 48-55.
48-Sinha, R. (2008). Chronic stress, drug use, and vulnerability to addiction. Annals of the New York Academy of Sciences, 1141, pp. 105–130.
49- Weed, N. C, Butcher, J. N. McKenna, T. & Ben-Porath, Y. S. (1992). New measures for assessing alcohol and drug abuse with the MMPI-2: The APS and AAS. Journal of Personality Assessment, 582, pp. 389-404.
50- مینوئی، محمود؛ صالحی، مهدیه (1382). بررسی عملی بودن، اعتبار، روایی و هنجاریابی آزمون های APS، AAS، MAC. فصلنامه علمی پژوهشی سوء مصرف مواد، سال اول، شماره 3، صص. 77-107.
51- Lien C-Y, Lin H-R, Kuo I-T, Chen M-L. (2009). Perceived uncertainty, social support and psychological adjustment in older patients with cancer being treated with surgery. J Clin Nurs.; 18, pp. 2311– 2319. [PubMed: 19207802]
52- شمشادی، آزیتا و شعیری، محمد رضا (1384). تاثیر تغیر تحمل ابهام بر توانش زبانی فراگیران زبان انگلیسی. روانشناسی بالینی شخصیت(دانشور رفتار). سال دوازده(10)، صص. 79-84.
53- خواجه، آزیتا (1381). رابطه میان توان تحمل ابهام دانشجویان ایرانی، جنسیت، مهارت در زبان انگلیسی و استفاده از استراتژی های یادگیری، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس.
54- ابوالقاسمی، عباس؛ نریمانی، محمد (1384). آزمون های روان شناختی، اردبیل، انتشارات باغ رضوان.
55- Connor, L. & Davidson, M. (2003). An inventory for resilience construct. Personality and Individual Differences, 35, pp. 41-53.
56-Campbell-Sills, L. Stein, M. (2007). Psychometric analysis and refinement of the Connor-Davidson resilience scale (CD-RISC): Validation of a 10-item measure of resilience. J Trauma Stress. 20, pp. 1019–28.
57- محمدی، مسعود (1384). عوامل موثر بر تاب آوری افراد در معرض سوء مصرف مواد. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشکاه شهید بهشتی.
58-Endler, N.S. Parker, J.D.A. (1999). Coping Inventory for Stressful Situations (CISS): Manual. 2nded. Toronto: Multi-Health Systems.
59-Rafnsson, F.D. Smari, J. Windle, M. Stephanie, A. Endler, N.S. (2006). Factor structure and psychometric characteristics of the Icelandic version of the Coping Inventory for Stressful Situations (CISS). Pers Individ Dif.; 40(6), pp.1247-58.
60- خباز، محمود؛ بهجتی، زهرا؛ ناصری، محمد ( 1390). رابطه ی حمایت اجتماعی و سبک های مقابله با تاب آوری در پسران نوجوان، فصلنامه روانشناسی کاربردی، سال 5، شماره4، صص.123-108.
61- قریشی راد، فخرالسادات (1388). اعتبار یابی مقیاس مقابله با موقعیت های استرس زای اندلر و پارکر، مجله علوم رفتاری، 4 (1)، صص. 7-1.
62- کیامرثی، آذر؛ و ابوالقاسمی، عباس (1390). ارتباط خودکارامدی، هیجان خواهی و راهبردهای مقابله با استرس با استعداد سوء مصرف مواد در دانشجویان، فصلنامه اعتیادپژوهی سوءمصرف مواد، 5(20)، صص. 7-24.
63-Simons, S. carvey, B. (2005). Attitudes toward marijuana use and drug. Free experience: relationships with behavior. Addict Behav.25 (3), pp. 323-31
64-MacDonald, A.P. (1970). Revised scale for ambiguity tolerance: Reliability and validity. PsychologicalReports. (26), pp. 791-798.
65- Brown, C. Winne, D. (2002). The adult sensory profile: measuring patterns of sensory processing. American Journal of Occupational Therapy; 55(3), pp. 75-82.
66- نریمانی، محمد؛ ملکشاهی، معصومه؛ محمودی، نادر (1387). بررسی مهارتهای مقابله ای و تحمل ابهام در دانش آموزان دختر گوشه گیر، پژوهش در حیطه کودکان استثنایی، شماره 29، صص. 25- 36
67- شریفیانی ثانی،مریم؛ کریمی، صلاح الدین؛ رفیعی، حسن؛ محمدی، فرحناز و قاسم زاده، داوود (1391). شناسایی فرایند تاب آوری نوجوانان و جوانان در برابر سوء مصرف مواد. فصلنامه علمی-پژوهشی رفاه اجتماعی، سال 12(45)، صص. 411-442.
68-Brown, T. A. (2006). Confirmatory factor analysis for applied research. New York: Guilford Press.