نقش عوامل مادرانه در شکل‌گیری مشکلات رفتاری کودکان: تلویحاتی در فرزند‌پروری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه اصفهان

چکیده

مقدمه: هدف پژوهش بررسی نقش عوامل مادرانه (دلبستگی مادر، تنیدگی والدینی، ذهن‌آگاهی مادر، کیفیت مراقبت مادرانه و رفتار‌های فرزند‌پروری) در شکل‌گیری مشکلات رفتاری کودکان بود.
روش: پژوهش از نوع مطالعات توصیفی و در چارچوب یک طرح همبستگی انجام گرفت. نمونه را 290 نفر از مادران کودکان 3 تا 6 ساله شهر جیرفت تشکیل می‌دهند که به شیوه‌نمونه‌گیری خوشه‌‌ای انتخاب شدند. مادران، مجموعه‌ای از پرسشنامه‌ها شامل مقیاس کیفیت مراقبت مادرانه، مقیاس فرزند‌‌پروری، مقیاس تنیدگی والدینی - فرم کوتاه، مقیاس دلبستگی بزرگسالان کولینز و رید، مقیاس‌های رفتاری پیش‌دبستانی و مهد‌کودک و پرسشنامه پنج‌وجهی ذهن‌آگاهی را تکمیل کردند. به منظور ارزیابی روابط بین متغیر‌ها در الگوی پیشنهادی، از مدل‌یابی معادلات ساختاری استفاده شد.
نتایج:یافته‌های مطالعه نشان داد مدل نهایی پس از حذف مسیر غیر‌معنی‌دار شیوه‌های فرزند‌پروری به مشکلات رفتاری کودک، از برازش خوبی برخوردار بود و در مجموع، عوامل مادرانه توانست 51 درصد واریانس مشکلات رفتاری کودک را تبیین کند. یافته‌ها نشان داد دلبستگی مادرانه به صورت مستقیم بر ذهن‌آگاهی مادر، تنیدگی والدینی و شیوه‌های فرزند‌پروری اثر می‌گذارد و به صورت غیر‌مستقیم و از طریق تنیدگی والدینی و کیفیت مراقبت مادرانه بر مشکلات رفتاری کودک تاثیر می‌گذارد. یافته‌ها نشان داد ذهن‌آگاهی به صورت مستقیم بر تنیدگی والدینی، شیوه‌های فرزند‌پروری و کیفیت مراقبت مادرانه تاثیر می‌گذارد و با واسطه‌گری کیفیت مراقبت مادرانه و تنیدگی والدینی بر مشکلات رفتاری کودک اثر می‌گذارد. همچنین، تنیدگی والدینی هم به صورت مستقیم، و هم به صورت غیر‌مستقیم از طریق اثر بر کیفیت مراقبت مادرانه، بر مشکلات رفتاری کودک اثر می‌گذارد.
بحث و نتیجه‌گیری: نتایج از نقش مهم ویژگی‌های مادر در شکل‌گیری مشکلات رفتاری کودک حمایت کرد. مضامین کاربردی نتایج الگوی نهایی در آموزش‌های فرزند‌‌پروری، به تفضیل مورد بحث قرار گرفت.

کلیدواژه‌ها


 1- Troutman, B. (2015). Integrating behaviorism and attachment theory in parent coaching. Iowa: Springer.
2- Bowlby, J. (1969). Attachment and loss (Vol. 1). Attachment. New York: Penguin Books.
3- Bowlby, J. (1988). A secure base: Clinical applications of attachment theory. London: Routledge.
4- امانی، رزیتا.، اعتمادی، عذرا.، فاتحی زاده، مریم.، بهرامی، فاطمه. (1391). رابطه بین سبک های دلبستگی و سازگاری اجتماعی . روانشناسی بالینی و شخصیت (دانشور رفتار سابق)، ۱۲ (۶)، صص ۱۵-۲۶.
5- Sroufe, L. A., Egeland, B., Carlson, E. A., & Collins, W. A. (2005). The development of the person: The Minnesota study of risk and adaptation from birth to adulthood. New York: Guilford Press.
6- Kochanska, G., & Kim, S. (2012). Toward a new understanding of legacy of early attachments for future antisocial trajectories: Evidence from two longitudinal studies. Development and Psychopathology, 24(3), pp 783-806.
7- Kochanska, G., & Kim, S. (2013). Early attachment organization with both parents and future behavior problems: From infancy to middle childhood.  Child Development, 84(1), pp 283-296.
8- Olson, S. L., Bates, J. E., Sandy, J. M., & Lanthier, R. (2000). Early developmental precursors of externalizing behavior in middle childhood and adolescence. Journal of Abnormal Child Psychology, 28(2), pp 119–133.
9- Bandura, A., & Walters, R. H. (1963). Social learning and personality development. New York: Holt, Rinehart & Winston.
10- Patterson, G. R. (2002). The early development of coercive family process. In J. B. Reid, G. R. Patterson, & J. Snyder (Eds.), Antisocial behavior in children and adolescents (pp. 25–44). Washington, DC: American Psychological Association.
11- Rothbaum, F., & Weisz, J. R. (1994). Parental caregiving and child externalizing behavior in nonclinical samples: A meta-analysis. Psychological Bulletin, 116(1), pp 55–74.
12- Mesman, J., Stolk, M. N., Van Zeijl. J., Alink, L. R. A., Juffer, F., Bakermans-Kranenburg, M. J., Van IJzendoorn, M. H., & Koot, H. M. (2007). Extending VIPP to parental discipline: The early prevention of antisocial behavior. In F. Juffer, M. J. Bakermans-Kranenburg, & M. H. van IJzendoorn (Eds.), Promoting Positive Parenting: An attachment-based intervention. Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum.
13- Sanders, M. R., Kirby, J. N., Tellegen, C. L., & Day, J. J. (2014). The Triple P-Positive Parenting Program: A systematic review and meta-analysis of a multi-level system of parenting support. Clinical Psychology Review, 34 (4), pp 337–357.
14- Shaw, D. S., & Bell, R. Q. (1993). Developmental theories of parental contributors to antisocial behavior. Journal of Abnormal Child Psychology, 21(5), pp 493–518.
15- Campbell, S. B. (2002). Behavior problems in preschool children: Clinical and developmental issues. New York: Guilford Press.
16- Goldberg, s. (1991). Attachment and chhldhood behavior problems in normal, at – rislk and clinical samples. In L. Atkinson & K. J. Zucker (eds), Attachment and psychopathology (pp. 171 – 195). New York: Guilford Press.
17- Rice, K. (1990). Attachment in adolescence: A narrative and meta-analytic review. Journal of youth and adolescence, 19 (5), pp 511-538.
18- Bakermans-Kranenburg, M. J., Van IJzendoorn, M. H., & Juffer, F. (2005). Disorganized infant attachment and preventive interventions: A review and meta-analysis. Infant Mental Health Journal, 26(3), pp191–216.
19- Dumas, J. E. (1984). Child, adult-interactional, and socioeconomic setting as predictors of parent training outcome. Education and Treatment of Children, 7(4), pp 351-364.
20- Dumas, J. E. (2005). Mindfulness-based parent training: Strategies to lessen the grip of automaticity in families with disruptive children. Journal of Clinical Child and Adolescent Psychology, 34(4), pp 779–791.
21- Law, J., Plunkett, C., Taylor, J., & Gunning, M. (2009). Developing policy in the provision of parenting programmes: Integrating a review of reviews with the perspective of both parents and professionals. Child: Care, Health, & Development, 35(3), pp 302-312.
22- Wahler, R., Rowinski, K., & Williams, K. (2008). Mindful parenting: An inductive search process. In L.A. Greco & S.C. Hayes (Eds.), Acceptance and mindfulness treatments for children and adolescents: A practitioner’s guide. Oakland, CA: New Harbinger Press.
23- Wierson, M., & Forehand, R. (1994, October). Parent behavioral training for child noncompliance: Rationale, concepts, and effectiveness. Current Directions in Psychological Science, 3(5), pp 146-150.
24- Kochanska, G., Woodard, J., Kim, S., Koenig, J. L., Yoon, J. E., & Barry, R. A. (2010) Positive socialization mechanisms in secure and insecure parent-child dyads: two longitudinal studies. J Child Psychol Psychiatry, 51(9), pp 998–1009.
25- Kabat – zinn, J. (1990). Full catastrophe living: using the wisdom of your body and. mind to face stress, pain and illness. New York: Dell Publishing.
26- Duncan, L. G., Coatsworth, J. D., & Greenberg, M. T. (2009). A model of mindful parenting: implications for parent–child relationships and prevention research. Clinical Child and Family Psychology Review, 12(3), pp 255–270
27- Siegel, D. J., & Hartzell, M. (2003). Parenting from the inside out: How a deeper self understanding can help you raise children who thrive. New York: Penguin.
28- Moreira, H., Canavarro, M. C. (2015). Individual and gender differences in mindful parenting: The role of attachment and caregiving representations. Personality and Individual Differences, 87, pp13–19.
29- Adam, E. K., Gunnar, M. R., & Tanaka, A. (2004). Adult attachment, parent emotion, and observed parenting behavior: Mediator and moderator models. Child Development, 75(1), pp 110–122.
30- Hertz, R. M., Laurent, H. K., & Laurent, S. M. (2014). Attachment mediates effects of trait mindfulness on stress responses to conflict. Mindfulness, 6 (3), pp 483–489.
31- Siu, A. F. Y., Ma, Y., & Chui, F. W. Y. (2016). Maternal mindfulness and child social behavior: The mediating role of the mother-child relationship. Mindfulness, 7(3), pp 577-583.
32- Bögels, S. M., & Restifo, K. (2014). Mindful parenting: A guide for mental health practitioners. New York: Springer.
33- Kline, R.X. (2011). Principles and practice of structural equation modeling. 3rd ed. New York: Guilford Press.
34- قنبری، سعید.، خداپناهی، محمدکریم.، مظاهری، محمدعلی.، و لواسانی، مسعود. (1390). ساخت، اعتباریابی و رواسازی مقدماتی مقیاس کیفیت مراقبت مادرانه. مجله روان‌شناسی، 15(4)، صص 322-335.
35- Arnold, D. S., O’Leary, S. G., Wolff, L. S., & Acker, M. M. (1993). The Parenting Scale: A measure of dysfunctional    parenting in discipline situations. Psychological Assessment, 5(2), pp 137–144.
36- Rhoades, K. A., & O’Leary, S. G. (2007). Factor structure and validity of the Parenting Scale. Journal of Clinical Child & Adolescent Psychology, 36(2), pp 137–146.
37- Reitman, D., Currier, R. O., Hupp, S. D. A., Rhode, P. C., Murphy,M. A., & O’Callaghan, P.M. (2001). Psychometric characteristics of the Parenting Scale in a head start population. Journal of Clinical Child Psychology, 30(4), pp 514–524. 
38- Irvine, A. B., Biglan, A., Smolkowski, K., & Ary, D. V. (1999). The value of the Parenting Scale for measuring the discipline practices of parents of middle school children. Behavior Research and Therapy, 37(2), pp 127–142.
39- نجاتی، امین.، موسوی، رقیه.، روشن، رسول. و محمودی قرایی، جواد. (1395). اثربخشی مداخلات گروهی مبتنی بر رابطه والد کودک (CPRT) بر بهبود فرزندپروری مادران کودکان 8 تا 11 ساله مبتلا به اختلال بیش فعالی کمبود توجه. مجله روانشناسی بالینی، 8(1)، صص 37-49.
40- Abidin, R. R. (1995). Parenting stress index. Florida: Psychological Assessment Resources.
41- فدایی، زهرا.، دهقانی، محسن.، طهماسیان، کارینه.، فرهادی، فاطمه. (1389). بررسی ساختار عاملی اعتبار و روایی فرم کوتاه شاخص استرس فرزند پروری مادران کودکان عادی 7 تا 12 سال. مجله دانشگاه علوم پزشکی اراک، فصلنامه ره آورد دانش، 2(8)، صص 83-93.
42- Collins, N. L., & Read, S. J. (1990). Adult attachment, working models, and relationship quality in dating couples. Journal of Personality and Social Psychology, 58 (4), pp 644-663.
43- Collins, N. L. (1996).  Working models of attachment: Implications for explanation, emotion, and behavior.  Journal of Personality and Social Psychology, 71, pp 810-832.
44- پاکدامن، شهلا. (1380). بررسی ارتباط بین دلبستگی و جامعه طلبی در نوجوانی، پایان نامه دکترای روانشناسی، دانشگاه تهران.
45- زیباکردار، معصومه. (1392). بررسی ویژگی های روانسنجی پرسشنامه دلبستگی کولینز و رید و رابطه آن با پنج عامل شخصیتی NEO-FFI- R. پایان نامه کارشناسی ارشد روانشناسی، دانشگاه آزاد واحد تهران مرکزی.
46- سعیدیان اصل، محسن.، خانزاده، مصطفی.، حسنی، جعفر؛ ادریسی، فروغ. (1391). ساختار عاملی و ویژگی­های روان­سنجی نسخه فارسی مقیاس حالت دلبستگی. پژوهش در سلامت روان­شناختی، 6 (1)، صص 66-78.
47- Merrell, K.W.)1994(. Preschool and Kindergarten Behavior Scales: Test Manual. Brandon, VT: Clinical Psychology Publishing Company.
48- خسروی، علی اکبر؛ هومن، حیدرعلی؛ شکری، عباس. (1389).  بررسی عملی بودن، اعتبار، روایی و نرم یابی مقیاس مشکلات رفتاری کودکان پیش دبستانی. تحقیقات رفتاری، 2 (7)، صص 49-33.
49- Baer, R. A., Smith, G. T., Hopkins, J., Krietemeyer, J. & Toney, L. (2006). Using self-report Assessment methods to Explore Facets of mindfulness. Assessment, 13(1), pp 27-45.
50- احمدوند، زهرا، شعیری، محمدرضا.، حیدری نسب، لیلا. (1392). وارسی اعتبار و روایی پرسشنامه پنج وجهی ذهن‌آگاهی در نمونه های غیر بالینی ایرانی.  مجله علوم رفتاری، 7(3)، صص 229-237.
51- Tabachnick, B.G., & Fidell, L.S. (2013). Using multivariate statistics. 6th ed. London: Pearson education Inc.
52- Barrett, P. (2007). Structural Equation Modelling: Adjudging Model Fit. Personality and Individual Differences, 42 (5), pp 815-24.
53- Wheaton, B., Muthen, B., Alwin, D.F., & Summers, G. (1977). Assessing Reliability and Stability in Panel Models. Sociological Methodology, 8 (1), pp 84-136.
54- Browne, M. W., & Cudeck, R. (1993). Alternative ways of assessing model fit. In K. A. Bollen & J. S. Long (Eds.), Testing Structural Equation Models (Vol. 154, pp. 136–162). Beverly Hills: Sage.
55- Preacher, K.J., & Hayes, A.F. (2008). Asymptotic and resampling strategies for comparing indirect effects in multiple mediator models. Behavior Research Methods, 40(3), pp 879- 891.
56- Pepping, C. A., & Duvenage, M. (2016). The origins of individual differences in dispositional mindfulness. Personality and Individual Differences, 93, pp 130–136.
57- Caldwell, J. G., & Shaver, P. R. (2013). Mediators of the link between adult attachment and mindfulness. Interpersona: An International Journal on Personal Relationships, 7(2), pp 299–310.
58- Melen, S., Pepping, C. A., & O’Donovan, A. (2017). Social foundations of mindfulness: Priming attachment anxiety reduces emotion regulation and mindful attention. Mindfulness, 8(1), pp 136–143.
59- Gillath, O., Shaver, P. R., & Mikulincer, M. (2005). An attachment-theoretical approach to compassion and altruism. In P. Gilbert (Ed.), Compassion: Conceptualizations, research and use in psychotherapy (pp. 121–147). London: Routledge.
60- Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2007). Attachment in adulthood: Structure, dynamics, and change. New York: The Guilford Press.
61- Nijssens, L., Bleys, D., Casalin, S., Vliegen, N., & Luyten, P. (2018). Parental Attachment Dimensions and Parenting Stress: The Mediating Role of Parental Reflective Functioning. Journal of Child and Family Studies, 27(6), pp 2025 – 2036.
62- Mills-Koonce, W. R., Appleyard, K., Barnett, M., Deng, M., Putallaz, M., & Cox, M. (2011). Adult attachment style and stress as risk factors for early maternal sensitivity and negativity. Infant Mental Health Journal, 32(3), pp 277–285.
63- Vasquez, K., Durik, A. M., & Hyde, J. S. (2002). Family and work: Implications of adult attachment styles. Personality and Social Psychology Bulletin, 28(7), pp 874–886.
64- McMahon, C. A., & Meins, E. (2012). Mind-mindedness, parenting stress, and emotional availability in mothers of preschoolers. Early Childhood Research Quarterly, 27, pp 245–252.
65- Foster, C. J., Garber, J., & Durlak, J. A. (2008). Current and past maternal depression, maternal interaction behaviors, and children’s externalizing and internalizing symptoms. Journal of Abnormal Child Psychology, 36, pp 527–537.
66- de Cock, E. S. A., Henrichs, J., Klimstra, T. A., Maas, A. J. B. M., Vreeswijk, C. M. J. M., Meeus, W. H. J., & van Bakel, H. J. A. (2017). Longitudinal associations between parental bonding, parenting stress, and executive functioning in toddlerhood. Journal of Child and Family Studies, 26(6), pp 1723–1733.
67- Fallucco, E. M., Aldridge, P., Greco, P., & Blackmore, E. R. (2016). Parenting stress and early childhood behavioral and emotional problems. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 5 (10), pp114.
68- Sadava, S. W., Busseri, M. A., Molnar, D. S., Perrier, C. P. K., & Decourville, N. (2009). Investigation of a four pathway model of adult attachment orientation and health. Journal of Social and Personal Relationships, 26 (5), pp 604-633.
69- Coatsworth, J. D., Duncan, L. G., Nix, R. L., Greenberg, M. T., Gayles, J. G., Bamberger, K. T., & Demi, M. A. (2015). Integrating mindfulness with parent training: effects of the mindfulness-enhanced strengthening families program. Developmental Psychology, 51(1), pp 26-35.
70- Singh, N. N., Lancioni, G. E., Winton, A. S. W., Fisher, B. C., Wahler, R. G., McAleavey, K., et al. (2006). Mindful parenting decreases aggression, noncompliance, and self injury in children with autism. Journal of Emotional and Behavioral Disorders,14(3), pp 169–177.
71- Singh, N. N., Lancioni, G. E., Winton, A. S. W., Singh, J., Curtis, W. J., Wahler, R. G., et al. (2007). Mindful parenting decreases aggression and increases social behavior in children with developmental disabilities. Behavior Modification, 31(6), pp 749–771.
72- Singh, N. N., Lancioni, G. E., Witnon, A. S. W., Singh, J., Singh, A. N., Adkins, A. D. et al. (2010). Training in mindful caregiving transfers to parent–child interactions. Journal of Child and Family Studies, 19(2), pp 167-174
73- Reitz, E., Deković, M., & Meijer, A.M. (2005). The Structure and Stability of Externalizing and Internalizing Problem Behavior during Early Adolescence. Journal of Youth and Adolescence, 34(6), pp 577 88.
74- Stewart K. Internalizing symptoms of children and parenting practices: A exploratory study. MSc Thesis. USA: UTAH University; 2001. Available from: http://search.proquest.com/dissertations/docview/304725676/fulltextPDF/769BBB28D8CD468EPQ/1?accountid=34363
75- یوسفی فریده. (1386). ارتباط سبک فرزندپروری والدین با مهارت‌های اجتماعی و جنبه‌هایی از خود- پنداره دانش‌آموزان دبیرستانی. روانشناسی بالینی و شخصیت (دانشور رفتار سابق)، 1(۲۲)، صص ۳۷-۴۶.
76- Dwairy, M., & Menshar, K. E. (2006). Parenting style, individuation, and mental health of Egyptian adolescents. Journal of Adolescence, 29(1), pp 103–117.
77- Dwairy, M. (2004). Parenting styles and psychological adjustment of Arab adolescents. Transcultural Psychiatry, 41(2), pp 233–252.
78- Ho, C., Bluestein, D. N., & Jenkins, J. M. (2008). Cultural differences in the relationship between parenting and children's behavior. Developmental Psychology, 44(2), pp 507-522.
79- Chao, R. K. (1994). Beyond parental control and authoritarian parenting style: Understanding Chinese parenting through the cultural notion of training. Child Development, 65(4), pp 111–119.
80- Deater-Deckard, K., Dodge, K. A., Bates, J. E., & Pettit, G. S. (1996). Physical discipline among African American and European American mothers: Links to children’s externalizing behaviors. Developmental Psychology, 32(6), pp 1065–1072.
81- Brown, A. M. & Whiteside, S.P. (2008). Relations among perceived parental rearing behaviors, attachment style, and worry in anxious children. Anxiety Disorders, 22(2), pp 263–272