بررسی اثربخشی آموزش مدیریت خود و مدیریت هیجان به مادران بر پرخاشگری، تاب‌آوری نوجوانان دختر شهر تهران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اصفهان (خوراسگان)

2 دانشگاه آزاد اسلامی، واحد رودهن

چکیده

مقدمه: پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی آموزش مدیریت خود و مدیریت هیجان (از سری بسته‌های نماد) به مادران نوجوانان دختر شهر تهران بر پرخاشگری، تاب‌آوریانجام گردید.
روش: طرح پژوهشی حاضر، نیمه‌آزمایشی از نوع پیش‌‌آزمون و پس‌آزمون با گروه گواه و پیگیری سه ماهه بود. جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه مادران نوجوانان دختر شهر تهران در سال تحصیلی 98-97 بود، که دخترانشان دارای پرخاشگری بالا و تاب‌آوری پایین بودند. به منظور اجرای پژوهش، ابتدا غربالگری انجام گرفت که 500 دانش‌آموز، پرسشنامه‌های پرخاشگری باس و پری و تاب‌آوری کونور و دیویدسون را تکمیل نمودند و از میان آن‌ها 45 نفر، دارای پرخاشگری بالا و تاب‌آوری پایین انتخاب گردیدند، سپس نمونه منتخب به صورت تصادفی به سه گروه تقسیم شدند (دو گروه آزمایشی و یک گروه گواه). گروه آزمایشی مدیریت خود طی 10 جلسه 90 دقیقه‌ای تحت آموزش مدیریت خود و گروه آزمایشی مدیریت هیجان طی 10 جلسه 90 دقیقه‌ای تحت آموزش مدیریت هیجان قرار گرفتند. ابزار مورد استفاده در این پژوهش، شامل پرسشنامه‌های پرخاشگری باس و پری (1992) و تاب‌آوری کونور و دیویدسون (2003) بودند. داده‌ها با استفاده از تحلیل واریانس اندازه‌گیری مکرر تجزیه و تحلیل گردیدند.
نتایج:نتایج نشان داد در پرخاشگری، تاب‌آوری، بین سه مرحله پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری (01/0p <) و دو گروه آزمایش و کنترل (05/0p <) تفاوت معنادار وجود دارد. ضمنا در مرحله پیگیری، اثربخشی اجرای بسته‌های آموزشی مدیریت خود و مدیریت هیجان برای متغیرهای پرخاشگری، تاب‌آوری تداوم داشت.
بحث و نتیجه‌گیری: بنابراین اجرای بسته آموزشی مدیریت خود و مدیریت هیجان به مادران نوجوانان دختر می‌تواند تاثیرگذاری مهمی در کاهش پرخاشگری و افزایش تاب‌آوری فرزندان آنان داشته باشد.

کلیدواژه‌ها


 1- بهجتی، زهرا و خباز، محمود و ناصری، محمد (1393). رابطه بین حمایت اجتماعی و سبکهای مقابله ای با تاب آوری در نوجوانان پسر بزهکار. فصلنامه رفاه اجتماعی، بهار 1393، صص 183 - 200.
2- Higa-McMillan, C. K., Francis, S. E., Rith- Najarian, L., & Chorpita, B. F. (2016). Evidence base update: 50 years of research on treatment for child and adolescent anxiety. Journal of Clinical Child & Adolescent Psychology, 45(2) .PP. 91-113.
3- یوسفی، فریده(1385). بررسی رابطة راهبردهای شناختی تنظیم هیجان با افسردگی و اضطراب در دانش آموزان مراکز راهنمایی استعدادهای درخشان، پژوهش در حیطه کودکان استثنایی/ سال 6، شماره 4، 871-892.
4- Evans, S.C., Blossom. J.B., Canter. K.S., PoPPert-Cordts K., Kanine R., & Garcia A. (2016). Self-reported Emotion Reactivity Amongearly adolescent Girls: Evidence for Convergent and Discriminant Validity in an Urban Community Sample. BehavTher. , 47(3) .PP. 299-311.
5- مختاری، زهرا و میرمهدی، سید رضا (1394). رابطه هیجان خواهی با رفتارهای پرخطر نوجوانان شهرستان همدان، دوره 2، شماره 4، بهار 94، صص 21 – 44.
6-  حسینی قمی، طاهره و امامی، سعیده (۱۳۹۶). بررسی رابطه بین هوش هیجانی و تاب آوری بر مدیریت تعارض در بین معلمان زن مقطع دبیرستان منطقه 18 آموزش و پرورش شهر تهران، چهارمین کنفرانس بین المللی نوآوری های اخیر در روانشناسی،مشاوره و علوم رفتاری، تهران.
7- Hofmann، S. G. &. Kashdan، TB. (2014). Culture and affect: The factor structure of the affective style questionnaire and its relation with depression and anxiety among Japanese. BMC Research Notes. 7:590.
8- شکوهی یکتا، محسن و زمانی، نیره و محمودی، مریم و پورکریمی، جواد و اکبری زردخانه، سعید (1393). تاثیرات مداخلات شناختی – رفتاری بر کنترل دانش آموزان دبیرستانی. مجله روانشناسی بالینی و شخصیت. پاییز و زمستان 93، جلد 2، شماره 11، صص 61 – 70.
9- هاشمی، زهرا و جوکار، بهرام (1392). مدل یابی علی تاب آوری هیجانی، نقش دلبستگی به والدین و همسالان، راهبردهای مقابله ای و تنظیم شناختی هیجانات. فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات روانشناختی،9(1)، صص 38 - 9.
10- Montgomery، J. M.، Schwean، V. L.، Burt، J. A. G.، Dyke، D. A.، Thorne، K. J.، Hindes، Y. L.، McCrimmon، A. W.، Kohut، C. S. (2008). Emotional intelligence and resiliency in young adults with Asperger’s Disorder. Canadian Journal of School Psychology.  23، 70-93.
11- Prince-Embury، S. & Saklofske، D. H. (2013). (Eds.) Resilience in Children، Adolescents and Adults: Translating Research into Practice. New York: Springer.
12- Fredrickson، B. L. (2004). The broaden – and – build theory f positive emotions. Philosophical Transactions of the Royal Society of London. 359 (1449), pp. 1367-1378.
13- Hart، A.، Blincow، D. & Thomas، H. (2007). Resilient therapy. New York: Routledge.
14- حق رنجبر، فرخ و کاکاوند، علیرضا و برجعلی، احمد و برماس، حامد (1390).تاب آوری و کیفیت مادران دارای فرزندان کم توان ذهنی، نشریه علوم رفتاری، دوره 1، شماره بهار.
15- Roediger, E., Stevens, B., Brockman, R., Behary, W. T., & Young, J. (2018). Contextual schema therapy: An integrative approach to personality disorders, emotional dysregulation, & interpersonal functioning. Olkand, CA: Context Press.
16- Lahav, Z., & Brunstein, A. (2018). Bullying victimization and depressive symptoms in adolescence: The moderating role of parent-child conflicts among boys and girls. Journal of Adolescence, 68, 152-158.
17- رضازاده، سمانه (1393). مدیریت هوش هیجانی در باورهای اعتقادی و جلوگیری از رفتارهای پرخطر دانش آموزان، اولین همایش علمی پژوهشی علوم تربیتی و روانشناسی آسیب های اجتماعی و فرهنگی ایران، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات اسلامی سروش حکمت مرتضوی، انجمن علمی توسعه و ترویج علوم و فنون بنیادین.
18- رشید زاده، عبدالله و بدری، رحیم و فتحی آذر، اسکندر و تورج هاشمی.(1397).اثربخشی آموزش راهبردهای یادگیری خودگردان فراشناختی بر تاب آوری و اهمالکاری تحصیلی. فصلنامه نوآوری های آموزشی. اسفند 1397.
19- مرتضوی امامی، سید علی اکبر  و احقر، قدسی.(1394).تأثیر روش درمانجو مدارى راجرز بر تاب آورى دانش آموزان. فصلنامه نوآوری های آموزشی. دی 1394.
20- جباری بیرامی، حسین و بخشیان، فریبا و وحیدی، رضاقلی و محمدپوراصل، اصغر  (1387). نگرش و رفتارهای پر خطر دانش آموزان راهنمایی و دبیرستان تبریز در ارتباط با مواد مخدر، مجله روانپزشکی و روانشناسی بالینی ایران (اندیشه و رفتار)، دوره  14، شماره  3 (پیاپی 54) ویژه نامه اعتیاد.
21- Gross, J.J. (2007). Handbook of emotion regulation. The Guilford press.
22- Gail, H. (2018). Bullying: What the PNP needs to know. Journal of Pediatric Health Care, 32, 399-408.
23- Zuckerman, D. (2016). Bullying harms victims and perpetrators of all ages. Health Progress, 97, 63-66.
24- اصغری شربیانی، و عباس، بشرپور، سجاد. (1397) نقش میانجی همدلی در رابطه بین کارکردهای خانواده و قلدری در دانش آموزان. مجله روانشناسی خانواده، 5، صص 15 – 26.
25- Ingram, K. M., Espelage, D. L., Merrin, G. J., Valido, A., Heinhorst, J., & Joyce, M. (2019). Evaluation of a virtual reality enhanced bullying prevention curriculum pilot trial. Journal of Adolescence, 71, 72-83.
26- Carver, C. S. & Scheir, M. F. (1990). Principle of self-regulation: Action and emotion. In E. T. Higgins & R.M sorrention (Eds), handbook of motivation and cognition: Foundation of social behaviors, 2, 3 – 52. New York: Gilford press. 
27- Kazdina, A., Glick, A., Popea, J., Kaptchuk, T., Lecza, B., Carrubbad, E., McWhinneya, E., Hamiltonaa, N. (2018). Parent management training for conduct problems in children: Enhancing treatment to improve therapeutic change. International Journal of Clinical and Health Psychology, (18), 91-101.
28- Thijssen, J., Vink, G., Muris, P., & de Ruiter, C. (2017). The Effectiveness of Parent Management Training—Oregon Model in Clinically Referred Children with Externalizing Behavior Problems in The Netherlands. Child Psychiatry and Human Development, 48(1), 136–150.
29-  عدالتیان کرباسی، نازگل و حسین شاره،(۱۳۹۷) ، اثربخشی برنامه دلبستگی محور بر شادکامی، تاب آوری و بهزیستی روانشناختی نوجوانان دختر، ششمین کنفرانس ملی توسعه پایدار در علوم تربیتی و روانشناسی، مطالعات اجتماعی و فرهنگی، تهران، مرکز راهکارهای دستیابی به توسعه پایدار -موسسه آموزش عالی مهر اروند.
30- منصوری، لیلا و ویسکرمی، حسنعلی و رضایی، فاطمه (1398). اثربخشی آموزش خود-دلسوزی شناختی بر تاب آوری و خودکارآمدی دانش آموزان دختر مبتلا به اختلال اضطراب فراگیر. مجله روانشناسی بالینی و شخصیت. بهار و تابستان 1398، دوره 17، شماره 1، صص 111 – 121.
31- امیری برمکوهی، علی (۱۳۸۸). آموزش مهارت­های زندگی برای کاهش افسردگی، فصلنامه روانشناسان ایرانی روانشناسی تحولی، ۲۰ (۵). صص ۲۹۷-۳۰۶.
32- رشید زاده، عبدالله و بدری، رحیم و فتحی آذر، اسکندر و تورج هاشمی.(1397).اثربخشی آموزش راهبردهای یادگیری خودگردان فراشناختی بر تاب آوری و اهمالکاری تحصیلی. فصلنامه نوآوری های آموزشی. اسفند 1397.
33- فنودی، مهشید و الهام حکیمی راد (۱۳۹۷). اثربخشی آموزش مدیریت خود بر پرخاشگری، رابطه مادر کودک و خود­اثرمندی والدینی در مادران کودکان ناشنوای شهر تهران، اولین کنفرانس رشد، توسعه و سلامت انسان، تهران، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه شهید بهشتی.
34- سرمد، زهره و بازرگان، عباس و حجازی، الهه (1392). روشهای تحقیق در علوم رفتاری. تهران : نشر آگه.
35- محمدی، مسعود و جزایری، علیرضا و رفیعی، امیرحسین و جوکار، بهرام و پورشهباز، عباس (1384). بررسی عوامل موثر بر تاب آوری در افراد در معرض سوء مصرف مواد مخدر. فصلنامه علمی پژوهشی روانشناسی دانشگاه تبریز، 2 و 3، صص 193- 214.
36- جوادی، رحم خدا و پرو، درا (1387). رابطه هوش هیجانی و تاب آوری در دانشجویان علوم بهزیستی و توان بخشی. مجله اعتیاد پژوهی، 8، صص 69 – 81.
37- Buss, A. H &, Perry, M. (1992). The Aggression Questionnaire. Journal of Personality and Social Psychology, 63, 452-459.
38- زارع، علیرضا و براتعلی، قوامی و دفتری، فروغ ،(۱۳۹۵) ، اثر بخشی آموزش مهارت خودآگاهی و مدیریت هیجان بر خودناتوان سازی تحصیلی دانش آموزان پسر مقطع متوسطه شهربجنورد، چهارمین همایش ملی مشاوره و سلامت روان، قوچان، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قوچان
39- Muntean A, Ungureanu R, Runcan P. The School's Role in Building up the Resiliency of Adopted Children. Procedia-Social and Behavioral Sciences. 2012; 46:331-4.
40- Helena, M., Maria, J. G., & Maria, C. C. (2018). Is mindful parenting associated with adolescents’ well-being in early and middle/late adolescence? The mediating role of adolescents’ attachmentr, self- Compassion and mindfulness. Journal of Youth and Adolescence, 3, 1-18.
41- اکرمی، لیلا، ملکپور، مختار، فرامرزی, سالار، عابدی, احمد. (1398). بررسی اثربخشی برنامه آموزش مادران و نوجوانان بر کاهش مشکلات رفتاری و اجتماعی دختران نوجوان در دوره بلوغ. روانشناسی بالینی و شخصیت، دوره 17، شماره 2، صص. 113-124.
42- هاشمی، زهرا و جوکار، بهرام (1392). مدل یابی علی تاب آوری هیجانی، نقش دلبستگی به والدین و همسالان، راهبردهای مقابله ای و تنظیم شناختی هیجانات. فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات روانشناختی،9(1)، صص 38 - 9.